Антички антибиотик во чашата пиво
Нубија пред 1.500–2.000 години
Во 1980 година, биоархеологот од Универзитетот Емори, Џорџ Армелагос, ги проучувал античките коски од суданска Нубија – кралство кое цветало покрај Нил меѓу 350. и 550. година од нашата ера. Под ултравиолетова светлина коските светеле со интензивна жолто-зелена флуоресценција.
Тој сјај Армелагос го препознал веднаш – истиот го видел кај современите пациенти лекувани со тетрациклин.
Антибиотикот се врзува за калциумот и фосфорот во коските и остава траен флуоресцентен „печат“. Но овие коски биле стари речиси две илјади години. Како е можно?Археолошката заедница била скептична. Пеницилинот е откриен во 1928, тетрациклинот изолиран дури во 1948 година. Идејата дека предписмено општество систематски консумирало антибиотик изгледала фантастична. Првите наоди биле отфрлени како контаминација од почвени бактерии.Армелагос не се откажал. Три децении подоцна, заедно со специјалистот за тетрациклини Марк Нелсон од „Паратек Фармацевтикалс“, направиле дефинитивна анализа. Коските биле растворани во водород флуорид – една од најопасните киселини. Резултатот од масената спектрометрија бил шокантен:Коските не содржеле само трага од тетрациклин – биле заситени со него.
Откриени се повеќе видови (хлортетрациклин, окситетрациклин и др.) во концентрации што укажуваат на доживотна изложеност, почнувајќи уште од раното детство.Деведесет проценти од испитаните нубиски скелети ја покажале истата слика.
Изложеноста не била случајна – била намерна и постојана.Изворот? Нивното секојдневно пиво.Нубиското и египетското пиво се правело од дворна пченица или јачмен – жито кое во тој регион природно било контаминирано со бактеријата Streptomyces. Таа произведува тетрациклин како нуспроизвод.Зрното се ртело, мелево во леб, лебчето се печело нецелосно (за да се зачува активната супстанца), а потоа ферментирало во вода. Секоја нова серија се „засевала“ со 10% од претходната – со што културата на Streptomyces се одржувала жива со векови.Резултатот бил густ, кисел, нискоалкохолен и многу хранлив напиток. Го пиеле сите – вклучително и деца од две години нагоре.Дали Нубијците знаеле што прават?Најверојатно не во модерна смисла. Немале поим за бактерии, за антибиотици или за механизмот на дејство. Но преку генерации набљудување и практично знаење научиле дека токму овој вид пиво помага при инфекции, рани, заболувања на непцата и други здравствени проблеми.Античките медицински текстови од Египет и регионот често споменуваат пиво како лек.Методот на подготовка се чини дека бил намерно одржуван и постепено усовршуван – не преку хемиско разбирање, туку преку емпириско искуство дека делува.Така, речиси 1.500 години пред Флеминг, населението во долината на Нил пиело антибиотик во секојдневна доза – без да знае дека го прави тоа.(Извор: истражувања на Џ. Армелагос, М. Нелсон и подоцнежни анализи)