Најстарите илустрирани евангелија во светот: Гарима Евангелијата од Етиопија
Во манастирот Аба Гарима, сместен во планините на регионот Тиграј во северна Етиопија, се чуваат ракописи што ги сметаат за едни од најстарите целосно илустрирани христијански книги што преживеале до денес. Гарима Евангелијата, напишани на геез јазик врз дебел пергамент од кози кожа, датираат од 6-тиот век, а радиојаглеродните анализи потврдуваат дека делови се создадени меѓу 330 и 650 година. Тоа ги става пред многу европски илустрирани библии и ги прави уникатен доказ за раното ширење на христијанската уметност во Африка.
Ракописите се поделени во два главни тома, со вкупно илјадници страници полни со текст и минијатури. На отворените страници се истакнуваат портрети на евангелистите – фигури со ореоли, облечени во туники, држејќи книги или свитоци. Еден од нив прикажува светец со брада, во зелена наметка и розова туника, рамкиран со шарени правоаголници во црвена, сина, жолта и зелена боја. Боите останале неверојатно живи по толку векови, а златните и сребрените акценти сè уште даваат блесок на страниците.
Други страници носат канонски табели – архитектонски композиции во форма на сводови и столбови, украсени со цвеќиња, птици и геометриски мотиви. Овие „храмови“ од боја ги делат паралелните пасуси од четирите евангелија, со текст напишан во црно мастило и црвени иницијали. Сводовите се полни со птици, растенија и симболи што ги одразуваат локалните елементи од етиопската природа и архитектура, мешајќи византиски влијанија со чисто африкански стил.
Етиопија го прифатила христијанството официјално околу 330 година, веднаш по Ерменија, што ја прави една од најстарите христијански држави. Во изолација од големите центри, монасите во Аксум и Тиграј го развиле својот канон од 81 книга, вклучувајќи апокрифни текстови како Енох и Јубилеи. Гарима Евангелијата се дел од тој континуитет – тие не само што го зачувале текстот, туку и го обогатиле со уметност што ја слави верата.
Манастирот, тешко достапен и заштитен со вековна традиција, ги чувал ракописите низ војни, инвазии и тешки времиња. Монасите ги пренесувале од генерација на генерација, ејќи ги од влага и оштетувања. Кога дојдоа реставратори, открија дека пергаментот и минијатурите се во извонредна состојба – резултат на посветена грижа што трае повеќе од 1500 години.
Овие фотографии од отворените страници покажуваат колку рано се развиле илустрираните библии во Етиопија. Тие се сведоци за вера што никогаш не била прекината, за уметност што преживеала време и за култура што го сочувала своето наследство со огромна почит. Гарима Евангелијата не се само стари предмети – тие се живи споменици на христијанското присуство во Африка, светлина што сè уште блеска во тишината на планините.