GREAT GIG IN THE SKY - Блескава комета наскоро на небото, ќе биде толку асвтла што ќе се гледа и преку ден
Нова откриена комета C/2026 A1 (MAPS), позната и како комета MAPS, предизвикува големо возбуда меѓу астрономите бидејќи би можела да стане една од најсветлите во последните децении.
Кометата ја открија на 13 јануари 2026 година четворица француски астрономи-аматери — Ален Мори, Жорж Атар, Даниел Парот и Флоријан Сињоре — преку нивниот програм MAPS, со помош на далечински управуван телескоп во опсерваторијата AMACS1 во пустината Атакама во Чиле. Првично беше означена како 6AC4721, а официјално доби име C/2026 A1 (MAPS) на 20 јануари според соопштението на Меѓународниот центар за мали планети.
Оваа комета припаѓа на групата Kreutz sungrazers — фамилија од илјадници комети што многу блиску поминуваат покрај Сонцето. Тие се фрагменти од огромен древен комет што се распаднал пред илјадници години, а некои од нив во минатото создадоа спектакуларни глетки, како Големата комета од 1843 година или кометата Lovejoy од 2011.На 11 февруари 2026 година, кометата е сè уште далеку и слаба — со магнитуда околу 15,6 до 15,9, што значи дека е видлива само со телескопи. Се наоѓа во соѕвездието Форнакс (Fornax), на околу 1,5 астрономски единици од Сонцето.
Најкритичниот момент ќе биде на 4 април 2026 година, кога ќе стигне до перихелион — најблиску точка до Сонцето. Тогаш ќе помине на само околу 200.000 километри (или дури 120.000–200.000 км според некои проценки) од површината на Сонцето, што е екстремно блиску. Таквите премини често ги активираат кометите: огромната топлина и гравитација ослободуваат големи количества гас и прашина, па тие можат драматично да се засилат.
Ако кометата преживее овој опасен близок премин (многу sungrazing комети се распаѓаат и исчезнуваат во Сонцето), постои можност да стане исклучително светла — некои прогнози велат дека би можела да достигне негативни магнитуди (посветла од Венера), па дури и да биде видлива со голо око во текот на денот, особено во првите денови на април кога ќе биде близу Сонцето на небото. Дневната видливост би била можлива со блокирање на Сонцето со рака или зграда, но директно гледање во Сонцето е опасно за очите.
Најдобар период за набљудување би бил кратко околу 4 април и во втората половина на април, кога кометата ќе излезе ниско на западниот хоризонт по зајдисонце во вечерното небо. Најповолни услови се во Јужната полутопка, но ако е навистина блескава, би можела да се види и од Северната.Сегашните податоци покажуваат дека кометата е релативно голема (можеби до 2,4 км во пречник), но и понатаму слабо се засилува.
Астрономите предупредуваат дека има голема шанса да се распадне пред перихелион поради слабата апсолутна магнитуда. Ако преживее — може да биде спектакуларна; ако не — веројатно нема да биде ништо посебно.
Кометата веќе се следи со професионални и аматерски телескопи, а кон средината на март би требало да стане достапна за поголеми аматерски инструменти (околу 13-та магнитуда). Ако продолжи да се развива добро, април 2026 може да донесе ретко и неверојатно убаво нешто на небото.