ИСТРАЖУВАЊЕ - КАКОВ Е ВАШИОТ МОЗОК КОГА КОРИСТИТЕ ВЕШТАЧКА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА
Истражувачите од MIT Media Lab во јуни 2025 година објавија препринт студија со наслов „Your Brain on ChatGPT: Accumulation of Cognitive Debt when Using an AI Assistant for Essay Writing Task“
Во истражувањето учествувале 54 возрасни лица, претежно студенти од неколку универзитети во Бостон, кои во период од четири месеци пишувале есеи во три различни услови: една група користела исклучиво ChatGPT, втората се потпирала на обичен пребарувач (тип Google), а третата пишувала целосно без никаква надворешна помош – „само со својот мозок“.
Со EEG уреди им мереле мозочна активност на 32 региони. Резултатите покажале јасни разлики меѓу групите. Учесниците што најмногу се потпирале на ChatGPT имале најслабата функционална поврзаност меѓу мозочните региони – во просек за околу 47 % помала од групата што пишувала целосно самостојно. Исто така, кога подоцна ги прашувале да се присетат делови од текстот што штотуку го напишале, речиси 83 % од нив не можеле да цитираат ниту една единствена реченица. Групата што пишувала без алатки, пак, покажувала најсилна и најраспространета мрежна активност, подобро се сеќавала на сопствениот текст и пријавувала поголемо чувство на сопственост врз есејата.Посебно интересно било она што се случило во четвртата сесија, кога дел од учесниците им ги смениле условите. Оние што претходно користеле ChatGPT, а потоа пишувале без него, продолжиле да покажуваат послаба мозочна активност. Обратно, учесниците што прво пишувале сами, а потоа добиле ChatGPT, задржале подобра меморија и посилна активација во визуелни и префронтални региони – слично на перформансите на групата што користела пребарувач.Авторите не тврдат дека вештачката интелигенција трајно го оштетува мозокот или дека луѓето стануваат „поглупави“. Тие зборуваат за „когнитивен долг“ – привремено намалување на менталниот ангажман кога голем дел од размислувањето се префрла на надворешна алатка.
Есеите од групата со ChatGPT биле технички коректни и многу брзо напишани, но често биле оценети како „роботски“, без длабочина и личен допир. Самите учесници пријавиле дека се чувствуваат помалку поврзани со текстот што го создале.Студијата сè уште не поминала низ peer-review, па резултатите се сметаат за прелиминарни. Истражувачите нагласуваат дека проблемот не е во самата технологија, туку во начинот на кој се користи. Најдобри резултати покажале токму оние што прво самостојно размислувале и пишувале поголем дел од текстот, а потоа го користеле AI за доработка, подобрување на стилот или проверка. Таквиот пристап, според нив, го задржува активното размислување, а истовремено ја искористува брзината и прецизноста на алатката.
На крајот, пораката е прилично едноставна: вештачката интелигенција може да ни помогне да работиме побрзо и поефикасно, но ако целосно o7; ја препуштиме мислата, плаќаме цена – помала ангажираност, послабо памтење на сопствените идеи и чувство дека текстот не е навистина наш.